Ara

Bu bölümde sistem içerisindeki makaleler arasında arama yapabilirsiniz.

Dergi Kimliği

Online ISSN (İngilizce)
1305-3124

Basılı ISSN (Türkçe)
1300-5251

Online ISSN (Türkçe)
1305-3132

Kuruluş
1993

Editör
Cihat Şen

Yardımcı Editörler
Murat Yayla, Oluş Api, Resul Arısoy

Transvaginal ultrasonografi ile normal gebelikte gebelik haftalarına göre servikal uzunluğun incelenmesi

Hüseyin Azer Yılmaz, Yılmaz Seyyah, H.Cemal Ark

Künye

Transvaginal ultrasonografi ile normal gebelikte gebelik haftalarına göre servikal uzunluğun incelenmesi. Perinatoloji Dergisi 1999;7(1):23-26

Yazar Bilgileri

Hüseyin Azer Yılmaz,
Yılmaz Seyyah,
H.Cemal Ark

  1. SSK Bakırköy Doğumevi Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim Hastanesi - İSTANBUL TR
Yayın Geçmişi

Yayınlanma Tarihi: 15 Mart 1999

Çıkar Çakışması

Çıkar çakışması bulunmadığı belirtilmiştir.

Amaç
Transvajinal sonografi ile normal gebelikte gebelik haftalarına göre servikal uzunluk ve transvers servikal çap değerlerinin incelenmesi.
Yöntem
Bu çalışmada 1997 Haziran-1998 Mart yılları arasında SSK Bakırköy Doğumevi Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim Hastanesi Gebe Muayene Polikliniği'ne başvuran 265 normal gebede servikal uzunluk ve transvers servikal çap ölçüldü. Çalışmaya alınan gebelerin gebelik haftaları 8-37 arasında değişmekte idi. Gebeler gebelik haftalarına göre 7 gruba ayırıldı. Grup 1 (8-12 hafta), grup 2 (13-16 hafta), grup 3 (17-20 hafta), grup 4 (21-24 hafta), grup 5(25-30 hafta), grup 6 (31-33 hafta), grup 7 (34-36 hafta) olarak alındı. Gebelerin servikal uzunluk ve transvers servikal çap ölçümlerinin değerlendirilmesinde Anova tek yönlü varyasyon analizi kullanıldı. Gebelik haftasına göre servikal uzunluk ve transvers servikal çap değişikliklerinin kıyaslanmasında ise Pearson korelasyon analizi kullanıldı.
Bulgular
Servikal uzunluk açısından gruplar kıyaslandığında grup 2,3,4,5,6 arasında istatistiki olarak bir farklılık bulunmazken, grup 1 ve grup 7'nin çok ileri derecede anlamlı olarak kısa olduğu gözlendi. Transvers servikal çap açısından kıyaslandığında ise 34-36 gebelik haftaları arasındaki grubun (grup 7) diğer gruplardan anlamlı olarak yüksek olduğu bulundu. Pearson korelasyon yöntemi ile kıyaslandığında gebelik haftası arttıkça transvers servikal çapın belirgin olarak arttığı gözlendi (r=0,42). Gravideye göre gebeler kıyaslandıklarında servikal uzunluğun ve transvers servikal çapın nullipar ve multiparlarda farklı olmadığı gözlendi (p>0,05).
Sonuç
Bu çalışmada servikal uzunluk değişimin ilk trimesterden sonra olmadığı ve 3. trimesterde özellikle 33. gebelik haftasından sonra servikal kısalmanın ve transvers servikal çapında genişlediği gözlendi. Serviksin doğuma hazırlanmasının 3. trimesterde gerçekleştiği ve bu değişimin erken başlamasının erken doğum eyleminde rolünün olabileceği düşünüldü. (Perinatoloji Dergisi 1999; 7:23-26)
Anahtar Kelimeler

Servikal uzunluk, Gebelik, Preterm eylem.

Giriş
Gebelik boyunca serviks fetüsü korumada ve erken doğum eylemini önlemede önemli rol oynar. Preterm eylem ve servikal yetmezlik gebeliğin önemli komplikasyonlarındandır. Perinatal komplikasyonların % 75'i preterm doğuma bağlı olarak gelişmektedir (2). Servikal uzunluk; servikal yetmezlik ve preterm eylemin tanısında kritik öneme sahiptir (3). Gebeliğin her döneminde servikal uzunluk normogramlarının bilinmesi preterm eylem ve servikal yetmezlikte yaklaşımın belirlenmesinde yol göstericidir. Vajinal muayene bu konuda sübjektif kalır ve yanlış sonuçlar doğurabilir. Çünkü anotomik olarak serviksin % 50'si palpe edilemez (4). Muayene eden kişiler arasında da büyük farklılıkların olması vajinal muayeneye olan güveni kısıtlayan diğer bir faktördür (5). Sonografik yaklaşım ise transabdominal, transperineal ve transvajinal olarak yapılır.
Bu çalışmanın amacı transvajinal ultrasonografi kullanılarak normal gebelikte gebelik haftalarına göre servikal uzunluk ve transvers servikal çapın değerlendirilmesidir.
Yöntem
Bu çalışma SSK Bakırköy doğumevi gebe muayene polikliniğinde 1997 haziran-1998 mart yılları arasında yapıldı. Çalışmaya gebelik haftası 8-37 arasında olan 265 normal gebe alındı. Çalışmaya alınan gebelerin son adet tarihi, erken dönemde yapılan ultrasonsonografi ölçümleri ve transvajinal ölçüm anında yapılan ultrason ölçümleri birbiri ile uyumlu idi. Bu ölçümler arasında uygunsuzluk bulunan hastalar çalışmaya alınmadı. Ayrıca erken doğum eylemi başlayan, servikal yetmezlik anamnezi olan, erken membran rüptürü olan, aktif kanaması olan, servikal dilatasyonu olan, çoğul gebeliği olan, polihyidramniosu olan, obstetrik komplikasyonları olan, fetal konjenital anomalisi olan gebelerde çalışmaya alınmadı. Vajinal sonografi Toshiba Sonolayer SSA-270A ile ve 5 MHz transvajinal transduser kullanılarak yapıldı. Ölçümler dorsal litotomi pozisyonunda ve mesane boşaltıldıktan sonra yapıldı. Transducer 2-3 cm içeri konduktan sonra serviksin sagital görünümü sağlandıktan ve endoservikal kanal bulunduktan sonra intemal ostan ekstemal osa kadar yapıldı (Resim 1). İntemal osun açılması tünelleşme olarak değerlendirildi (Resim 2). Transvers servikal çapın ölçümü ise sagital eksende serviksin orta noktasından her iki servikal dudağın dış kısımları arasındaki mesafe ölçülerek yapıldı (Resim 1). Bütün hastalarda servikal uzunluk ve transvers servikal çap ölçümü kolaylıkla yapıldı. Servikal uzunluk ve transvers servikal çap ölçülemediği için çalışmadan çıkarılan gebe olmadı. Gebelik yaşma göre hastalar 7 grupta toplandı. Servikal uzunluk ve transvers servikal çap değerlerinin karşılaştırılmasında Anova tek yönlü varyasyon analizi kullanıldı. Gebelik haftası artışında servikal uzunluk ve transvers servikal çap değişikliklerin değerlendirilmesinde ise Pearson korelasyon yöntemi kullanıldı.
Bulgular
Transvajinal ölçüm sırasında gebelik yaşı 10-37 arasında olan 265 gebe gebelik haftalarına göre 7 grupta toplandı. Grup l'de gebelik haftası 8-12 olan 26 gebe, grup 2 de gebelik haftası 13-16 olan 18 gebe, grup 3'de gebelik haftası 17-20 olan 31 gebe, grup 4'te gebelik yaşı 21-24 olan 34 gebe, gaip 5'te gebelik yaşı 25-30 olan 92 gebe, grup 6'da gebelik yaşı 31-33 olan 37, grup 7'de gebelik yaşı 34-36 olan 27 gebe bulunmaktaydı. 128 hasta primipar 137 hastada multipardı.
Gebelerin yaşlarının ortalaması 25 idi ve yaşları 18 ile 43 arasında değişmekteydi. Gebelerin servikal uzunluk açısından değerler istatistiki olarak karşılaştırıldığında gaip 2,3,4,5,6 arasında belirgin bir fark bulunmazken, bu gruplardaki değerler grup 1 ve grup 7'den çok ileri derecede anlamlı olarak yüksektir (Tablo 1).
Gebelerin transvers servikal çap değerleri kıyaslandığında ise 1,2,3,4,5,6 grupları arasında belirgin bir fark gözlenmezken 34-36 haftalar arasındaki hastalarda (grup 7) istatistiki olarak çok ileri derecede anlamlı olarak yüksek olarak bulundu (Tab-lo 1).
Gebelik haftalarına göre servikal uzunluk değişimleri pearson korelasyon yöntemi ile incelendiğinde anlamlı bir ilişki bulunamazken (r=-0,08), gebelik haftaları arttıkça transvers servikal çapta artış gözlenmektedir (r=0,42). Gebelik haftalarına göre servikal uzunluk değerlerinin dağılımı Grafik l'de gösterilmiştir. Grafik 2'de transvers servikal çap değerlerinin dağılımı gösterilmiştir.
7 grupta gebeler multipar ve primigravid oluşlarına göre servikal uzunluk ve transvers servikal çap açısından kıyaslandıklarında ise istatistiki olarak anlamlı bir korelasyon saptanmadı (p>0.05).
Tünelleşme (Funneling) en erken olarak 32. gebelik haftasında gözlendi.
Tartışma
Erken doğuma bağlı komplikasyonlar perinatal morbidite ve mortalitenin önemli nedenlerindendir. Erken doğum eylemi ve servikal yetmezliğin erken tanısı için servikal kısalma ve dilatasyonun objektif bir şekilde gösterilmesi gerekmektedir. Serviksin değerlendirilmesinde vajinal muayenin getirdiği bireysel farklılıklar ve serviksin anotomik olarak yarısının vajinal muayene ile değerlendirilememesi sonografik olarak servikal görüntüleme metodlarını gündeme getirmiştir. Başlangıçta sonografik görüntülemede transabdominal sonografi kullanılmaya başlanmıştır (6). Transabdominal prob ile serviks arasındaki mesafe relatif olarak uzundur. Etraftaki değişik anotomik oluşumlar benzer akustik impedans verebilir. Bu da serviks uzunluğunun yanlış ölçülmesine sebep olabilir (1). Ayrıca transabdominal servikal uzunluk değerlendirilmesinde mesanenin dolum derecesi kritik düzeyde önemlidir. Boş bir mesanenin varlığında uterus antevertliği artarak uterus ve serviks arasındaki açılanma derecesi değişerek serviksin olduğundan daha kısa bulunmasına neden olacaktır. Bunun tersine olarak aşırı dolu bir mesanenin varlığında da anterior ve posterior uterin duvarlara olan baskı sonucu serviks olduğundan daha uzun olarak bulunacaktır. Mason ve ark. mesane volümü arttıkça servikal uzunluğun arttığını göstermişlerdir (7). Transducere olan manuel basınç, transducerin açılanma dereceleri arasındaki farklılıklar transabdominal serviks değerlendirilmesinde rol oynayan diğer faktörlerdir.
Transabdominal servikal değerlendirmenin üzerinde bu kadar etkili faktörün bulunması diğer alternatif sonografik incelemeleri gündeme getirmektedir. Bunlar transperineal yaklaşım ve transvajinal yaklaşımdır. Transperineal yaklaşımda mesane boşaltıldıktan sonra 3,5 MHz'lik konveks prob kullanılarak her iki labianın birleştiği noktadan en iyi görüntü elde edilene kadar transducerin ayarlanması ile yapılır. Önderoğlu yaptığı çalışmasında preterm doğumu tanımada transperineal servikal sonografinin vajinal muayeneden üstün olduğunu ve transvajinal sonografi yapılamayan koşullarda kullanılabileceğini bildirmektedir (8).
Transvajinal servikal ölçümde transabdominal ölçümdeki problemler aşılmıştır. Mesanenin dolu olması gerekmez. Transabdominal ölçümde karşılaşılan serviksin görüntülenememesi problemi ortadan kalkmıştır. Brown ve ark. yaptıkları çalışmada transabdominal yaklaşımda % 76 oranında serviksi görüntüleyebilmelerine rağmen, bu çalışmada transvajinal serviks ölçümü ile % 100 oranında ser-viks görüntülenmiştir (8)
Serviksin normal gebelikteki seyrini değerlendirmek için 265 gebe üzerinde yaptığımız bu çalışmada gebeliğin 13. ve 33. haftaları arasında servikal uzunluğun değişmediğini ve 33.gebelik haftasından itibaren serviksin giderek kısaldığını gözlemledik. 8-12 haftalar (grup 1) arasındaki servikal uzunlukta gaip 2,3,4,5,6'ya göre belirgin olarak kısa idi. Servikal uzunluğun pariteden etkilenmemeside daha önce yapılan çalışmalar ile uyumlu idi (1,6,11). Cook ve ark benzer şekilde aynı gebeler üzerinde 18., 22., 24., 26., 30. haftalarda yaptıkları ölçümlerde servikal uzunluğun ve transvers servikal çapın değişmediğini fakat primiparlarda servikal uzunluk ve genişliğin nulliparlara göre belirgin olarak artmış olduğunu savunmaktadır (10). Tong-song ve ark. prospektif olarak 175 gebe üzerinde yaptıkları çalışmada 8. haftadan 30. haftaya kadar serviks uzunluğunda bir değişim gözlemezken 31.haftadan itibaren doğuma kadar progressif olarak azalmanın olduğunu savunmaktadır (11).
Bu çalışmada transvers servikal çap açısından değerlendirildiğinde ise servikal enin gebelik haftalarına göre arttığı (r=0,42) ve en fazla genişliğe de grup 7'de (34-36 hafta grubunda) ulaştığı görüldü.
Sonuç
Normal servikal gelişimin gösterilmesi servikal yetmezlik ve erken doğum eyleminin erken saptanmasında ve önlenmesinde yol göstericidir. Servikal değişimin ilk trimesteri takiben 33- gebelik haftasına kadar olmadığı, serviksin doğuma hazırlanmasının bu haftadan sonra gerçekleştiği gözlendi. Servikal hazırlanmanın daha erken dönemlerde başlamasının erken doğum eyleminde rol oynadığı ve bunun tespitinin erken dönemlerde yapılmasının preterm doğumu önlemede başarıyı arttırdığı düşünüldü.

 
Kaynaklar
1. Ori Kushnir, Debbie A. Vigil, Luis Izguierdo, Melissa Schiff, Luis B.Curet: Vaginal ultrasonographic assesment of cervi cal lenght changes during normal pregnancy. Am J Obstet Gynecol, 1990;162:991-3
2. Micheal T. Parsons, William N. Spellacy: Erken Doğum Ey lemi, Scott James R. (eel.): Danforth Obstetrik ve Jinekoloji. (Çev. ed Erez S.)  7. Baskı. İstanbul: Yüce Yayınları, 1997, 289-304.
3. Creasy RK: Preterm labor and delivery. In: Creasy RK, Resnik R (eds) Maternal fetal medicine. Principles and practise-third edition. Philadelphia,W.B. Saunders company, 1994: 494-520.
4. Micheals WH, Montgomery C, Karo J, Temple J, Ager J: Ult rasound differentiation of the competent from the incompe tent cervix: Prevention of preterm delivery. Am J Obstet Gynecol 1986: 154:537-46.
5. Holcomb WL Jr, Smeltzer JS: Cervical effacement: Variation in belief among clinicians. Obstet Gynecol 1991;78;43-5.
6. Ayers J, Degrood R, Compton A, Barclay M, Ansbacher R: Sonographic evaluation of cervical lenght in pregnancy di agnosis and management of preterm cervical effacement in patients at risk for premature delivery. Obstet Gynecol 1988; 71:939-44.
7. MC Mason, MJA Maresh: Alterations in bladder volume and the ultrasound appearence of the cervix. Br Obstet Gyna ecol 1990; 97: 457-8.
8. LS Önderoğlu: Digital examination and transperineal ultra sonographic measurement of cervical lenght to assess risk of preterm delivery. Int J Gynecology Obstet 1997; 59: 223- 8.
9. Brown J, Thieme G, Shah D, Fleischer A, Boehm F: Tran sabdominal and transvaginal endosonography: Evaluation of the cervix and lower uterine segment in pregnancy. Am J Obstet Gynecol 1986; 155: 721-6.
10. CM Cook, DA Ellwood: A longitudinal study of the cervix in pregnancy using transvaginal ultrasound. Br J Obstet Gynecol 1996; 103: 16-8.
11. T Tongsong, P Kamprapanth, J Pitaksakorn: Cervical lenght in normal pregnancy as measured by transvaginal sonog raphy. Int J Gynecol Obstet, 1997; 58: 313-5.
Dosya / Açıklama
Grafik 1
Gebelik haftalarına göre servikal uzunluk scatterogramı
Grafik 2
Gebelik haftalarına göre transvers servika l çap scatterogramı
Resim 1
Servikal uzunluğun ölçümü.
Resim 2
Internal Os'da tünelleşme.
Tablo 1
Grupların Servikal Uzunluk ve Transvers Servikal Çap Değerleri (mm)